Yeni Banknotlar, Madenî Paralar ve Önlemler

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, 1 Ocak 2009 yılında tedavüle çıkaracağı “yeni” ibaresi kaldırılmış Türk liralarının tanıtımını yaptı. Tanıtımı yapılan bu banknotlarda ve madenî paralarda radikal değişikliklere gidilmiş. Öyle ki, daha önceki banknotlarda Atatürk’ün değişik açılardan çizilmiş üç portresi kullanılırken, yeni banknotların ön yüzlerinde Atatürk’ün yeni portreleri yer alıyor ve arka yüzlerinde ise Ord. Prof. Dr. Aydın Sayılı, Ord. Prof. Dr. Cahit Arf ve Yunus Emre gibi tarihî kişilikler bulunuyor. Ayrıca, ön yüzdeki Atatürk portresinin arkasında simetrik bir ay yıldız motifi yerleştirilmiş durumda.

Yeni sistemde kâğıt 1 TL bulunmayacak. Değeri en düşük banknot 5 TL, en yükek değerli banknot ise 200 TL olacak. Tasarlanan yeni banknotların ve madenî paraların görüntüleri ve detayları ise şöyle:

5 TL

Ön yüzünde Atatürk portresinin yer alacağı yeni 5 TL’lik banknotun Atatürk portresini çevreleyen kısmında ay yıldız motifi ve atom modeli bulunuyor. Banknotun arka yüzünde ise ünlü bilim tarihçisi Ord. Prof. Dr. Aydın Sayılı’nın İslam Tarihi Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi tarafından sağlanan portresi konumlandırılmış durumda. Yine bu yüzünde, bilimle ilgili olarak, güneş sistemi, atomun yapısı, DNA gibi motifler yer alıyor.

10 TL

Yeni 10 TL’nin ön yüzünde 5 TL’de kullanılan Atatürk portresi ve bu portreyi çevreleyen ay yıldız motifinden farklı olarak, ikili sayı sisteminin ifâdesi olan rakamlar yer alıyor. Banknotun arka yüzünde ise Sabancı Üniversitesi Rektörü ve Matematik Derneği Başkanı Ahmet Tosun tarafından sağlanan, Türkiye’nin ve dünyanın en büyük matematikçilerinden Ord. Prof. Dr. Cahit Arf’ın portresi bulunuyor. Arf ile ilgili olarak da aritmetik diziler, sayılar, Arf değişmezinden bir kesit ve ikili sayı sistemini ifâde eden rakamlar bu kısımda konumlandırılmış durumda.

20 TL

Yeni 20 TL’lik banknotun ön yüzünde farklı bir Atatürk portresi ve bunu çevreleyen açık kahverengi ay yıldız motifi ile sarı, beyaz geometrik bir şekil bulunuyor. Portrenin arka yüzünde ise büyük Türk mimarı Mimar Kemaleddin ve onun eseri olan Gazi Üniversitesi rektörlük binasının çizgisel bir çalışması, mimarinin 3 boyutlu yapısını simgelemek üzere küp, kare ve silindir formları yer alıyor.

50 TL

Yeni 50 TL’nin ön yüzünde yine 20 TL’de kullanılan Atatürk portresinin yanı sıra portreyi ay ve yıldız motifi yer alıyor. Sol kısımda ise hokka ile tüy kalem yer almakta. Banknotun arka yüzünde ise İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü tarafından sağlanan felsefeci-yazar Fatma Aliye Hanım’ın portresi yer alıyor. Bu portrenin hemen sol tarafında ise yazarlıkla ilişkili olan hokka, tüy kalem, kağıt ve kitap motifleri kullanılıyor.

100 TL

Yeni 100 TL’lik banknotun ön yüzünde, diğerlerinden farklı olan bir Atatürk portresi, ay ve yıldız motifi ile içinde müzik notası figürü bulunan pembe renkli daire yer alıyor. Banknotun arka yüzünde ise “Itri” olarak bilinen Buhurizâde Mustafa Efendi’nin heykeltraş Hüseyin Anka Özkan’ın Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü bahçesinde yer alan heykelden esinlenilerek hazıranan portresi bulunmakta. Portrenin sol tarafında ise müzik ve müzikle ilgili unsurları simgeleyen notalar, enstrümanlar ile Itri’nin Mevlevî şahsiyetini vurgulamak için ney üfleyen Mevlevî dervişine yer veriliyor.

200 TL

Ön yüzünde Atatürk portresini çevreleyen mavi ay yıldız motifi ile turuncu renkte sekizgenin bulunduğu yeni 200 TL’lik banknotun arka yüzünde ise büyük Türk düşünürü ve tasavvufçusu Yunus Emre’nin portresi yer alıyor. Ressam Elif Tekin’in çalışmasından yararlanılarak hazırlanan portrenin sol kısmında ise gül motifi ile barışı, kardeşliği ve tasavvufî akımda derviş ruhunu temsil eden güvercin figürü mevcut. Bunların haricinde, Yunus Emre’nin “Sevelim sevilelim.” sözü ile anıtı da bu yüzde yer almakta.

Yeni Madenî Paralar

“Kardelen Çiçeği” motifli yeni madenî 1 kuruş

“Hayat Ağacı” motifli yeni madenî 5 kuruş

“Rumi” motifli yeni madenî 10 kuruş

Kufi yazı ile geçme desenli yeni madenî 25 kuruş

“Boğaziçi Köprüsü motifli” yeni madenî 50 kuruş

Halka içindeki bitki ve Rumi motifli yeni madenî 1 TL

Yeni banknotların tanıtım filmi

Güvenlik Önlemleri ve Diğer Yenilikler

Yeni banknotların içine entegre edilmiş olarak yer alan emniyet şeridi, banknotlar ışığa tutulduğunda belirgin bir şekilde görülüyor. Şerit üzerinden ise küpür değeri ve TL harfleri okunabilmekte. Ayrıca bu emniyet şeridi, ultraviyole ışığı altında 5 ve 10 TL’de mavi, 20 ve 50 TL’de kırmızı, 100 ve 200 TL’de ise sarı renkte parlıyor.

Banknotların ön yüzünde yer alan Atatürk portrelerinin küçük hâlleri ile küpür değerini gösteren filigranlar, banknotlar ışığa tutulduğunda her iki taraftan da görülebiliyor.

Dünyada ilk kez kullanılan holografik şerit folyo, banknotların ön yüzünde yer almakta ve tasarımla uyumlu olarak çeşitli görseller barındırmaktadır. Ayrıca, banknotlar hareket ettirildiği sırada çeşitli parlak ve renkli yansımalar ortaya çıkmaktadır. Farklı açılardan bakıldığında ise ay ve yıldız motiflerinin altındaki dikdörtgen şekil içindeki TL harfleri okunabilmekte.

”Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası” yazan ve Atatürk portresi üzerinde yer alan kısım ile orta bölümde banknot değerini gösteren sayılar kabartmalı olarak yazılmış durumdalar.

Banknotlar üzerinde yer alan portrelerin sağ alt tarafında, yedigen bir şekil içinde yatay olarak konumlandırılmış ve göz hizasından bakıldığında küpür değerini gösteren gizli bir kısım yer almakta.

Tüm banknotlar, ışığa tutulduklarında, sol üst kenarlarında yer alan şekiller, arka yüzdeki şekiller ile müşterek olarak küpür değerini meydana getiriyor.

Bunların dışında banknotlar, her birinin boyutu ayrı ayrı olacak şekilde tasarlanmış. 5 TL banknotların boyutu 64×130 mm, 10 TL banknotların 64×136 mm, 20 TL banknotların 68×142 mm, 50 TL banknotların 68×148 mm, 100 TL banknotların 72×154 mm, 200 TL banknotların ise 72×160 mm. Ayrıca, her banknotun ayrı bir renk değeri bulunmakta.

Yeni banknotlar, görme engelliler için de birtakım yenilikler getiriyor. Braille alfabesinden faydalanılarak oluşturulan noktalar, küpür değerlerini temsil ediyor ve kolaylıkla anlaşılabiliyor.