Türk Yazı Dilinin Tarihî Gelişim Ağacı
Türkçenin tarihî gelişim sürecini kusursuz bir şekilde belirleyebilmek ve bu süreç içerisindeki kollarını kesin çizgilerle birbirinden ayırabilmek mümkün olmasa da, takip edilebilen dönemler ve eski zamanlardan günümüze kalan metinler aracılığıyla belli sınıflandırmalar yapabilmek mümkündür. Türkçenin ilk olarak nerede ve ne zaman ortaya çıktığını bilmek şu an için imkansız olsa dahi, Türkçenin yazı dili olarak kullanıldığı ilk dönem olan Göktürk döneminden günümüze kadar ulaşan Orhun Abideleri üzerindeki metinler, bize Türkçenin gelişimi hakkında önemli ipuçları verir. Her ne kadar “işlenmiş” bir dil olan Göktürkçe ile yazılmış bu metinler Türk dilinin ilk yazılı örnekleri olarak kabul edilse de, Türkçenin daha eski tarihlere dayandığı su götürmez bir gerçektir. Bu bağlamda, eldeki verilere dayanılarak bir tahmin yapıldığında, Türkçenin başlangıcını milâdın ilk asırlarına kadar çekebilmek mümkündür.
Bu bilgilerin ışığında düzenlemiş olduğum Türkçenin tarihî gelişim şeması, diğer bir deyişle “Türk Yazı Dilinin Tarihî Gelişim Ağacı”, Türk dilinin tarihî süreç içerisinde nasıl geliştiğini ve hangi kollara ayrıldığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Aşağıdaki görselin üzerine tıklayarak şemayı daha detaylı bir biçimde inceleyebilirsiniz. Şemadaki simgeler ve okların anlamlarıyla ilgili olaraksa şemanın heman altına yazmış olduğum açıklamaları okuyabilirsiniz. Şemada herhangi bir hata veya yazım yanlışı görür ve bunu bana iletirseniz minnettar kalacağım.
Türkçenin Tarihi Gelişimi
Şema üzerinde yer alan düz çizgiler organik devamlılığı, kesik çizgiler ise adı geçen lehçeye ait tarihî dönemlerden günümüze metin kalmadığını, yani farazî bir devamlılığı belirtmektedir. * işaretine sahip lehçelerin başlangıcı 20. yüzyıldır (yer sorunu olduğu için bu şekilde tasarlamak durumunda kaldım). Sağ ve sol kısımlarda yer alan “Yüzyıllar” bölmesinden de, tarihî süreç içerisinde hangi aralıklarda hangi lehçenin kullanıldığını takip edebilirsiniz.
Şemanın baskıya uygun ve daha büyük ölçekteki sürümü için benimle irtibata geçebilirsiniz. Faydalı olması dileğiyle…
Teşekkür ediyorum. Çok faydalı oldu
Elinize sağlık hocam, bir kopyasını alabilir miyiz? Hocam bunu Üniversitede tabloda kullanacağız izniniz var mı acaba?
Teşekkürler. Az önce gönderdim. Kullanabilirsiniz taibi ki.
Ellerinize sağlık hocam epey faydalı bir çalışma olmuş. Şemayı bana da gönderebilir misiniz? Şimdiden teşekkürler…
Teşekkür ederim. Dosyayı e-posta adresinize gönderdim.
Hocam ellerinize sağlık, güzel ve faydalı bir çalışma olmuş. Ben de bir örnek rica edebilir miyim? Şimdiden teşekkürler.
Teşekkürler. Az önce gönderdim Bülent Bey.
Emeğiniz için teşekkür ediyorum. Şemayı bana da gönderebilir misiniz?
Az önce gönderdim Hüseyin Bey. Faydalı olması dileğiyle…
Merhaba İsa Bey,
Öncelikle paylaşımınızdan dolayı çok teşekkür ederim. Mezun olalı epey oldu dolayısıyla bilgileri hatırlamakta zorlanıyorum. Şemanın sağ alt kısmında bulunan diller (Kırgız, Kumuk, Karakalpak… vs.) Uygurcanın devam eden yüzyıllarda ayrılan kolları mı? Onların hangi döneme bağlandığını anlayamadım, yardımcı olursanız sevinirim. Şimdiden teşekkürler, saygılar.
Merhaba Serpil Hanım,
Görüşleriniz için ben teşekkür ederim. Esasında oradaki dillerden bazıları ufak ağız farklılıklarına dayanılarak “dilleştirilmiş”tir, ama Karay Türkçesi hariç diğerlerini Orta Türkçe dönemine bağlayabiliriz.
Merhaba İsa Bey,
Tablonun bir örneğini de ben belirttiğim mail adresime rica etsem. Şimdiden teşekkür ederim.
Az önce gönderdim. Güle güle kullanınız.
Hocam Allah razı olsun sizden, güzel bir çalışma olmuş. Bu, ileride daha güzelini yapacağınızı gösteriyor. Hocam, bu şemanın basılı şeklini nasıl temin ederiz? Yardımcı olursanız sevinirim. Teşekkür ederim.
Ben teşekkür ederim Mevlüt Bey. E-posta adresinize basılabilir sürümünü gönderdim.
EVET BENCEDE ÇOK GÜZELOLMUŞ
Hocam merhaba,
Geç kalan bir teşekkürle başlamak isterim. Emeğinize sağlık çok faydalı bir şema olmuş. Hazırladığınız şemanın daha büyüğünü veya büyük şekilde basılmak üzere olan büyük şeklini göndermenizi rica ediyorum.
Değerli hocam, çalışmalarınızı internet siteniz aracılığıyla beğenerek takip ediyorum. Türk dili adına güzel hizmetlere imza atıyorsunuz. Şahsım adına teşekkür ediyorum. Son olarak Türk Yazı Dilinin Tarihi Gelişim tablosunu mail adresime gönderme zahmetinde bulunursanız yine büyük hayravesile olmuş olacaksınız. Bölümümüzde kullanılmak üzere….
Harika bir çalışma olmuş, eline sağlık.
Kral çıplak demişsin. Türk dilinin tarihi gelişiminin düz yazı ile anlatılamayacağını, ders kitaplarının kafa karıştırmaktan başka bir işe yaramadığını ortaya koyduğun bu çalışmayla ifade etmişsin.
Ben de böyle bir model peşindeydim. Yalnız benim teknik bilgim yetersiz kalıyor. Bilgisayar ortamında değil de üç boyutu bir model yapmak niyetindeyim. Bir ağaç heykeli üzerinde Türk dilinin tarihi gelişimini göstermek istiyorum. Fikri uygulanabilir bulan herkes bu modeli geliştirmeye katkı sağlayabilir.
Çalıştığım okulda kullanmak üzere hazırladığın şemanın poster versiyonunu gönderebilir misin?
Not: Ben de yüksek lisansımı Hacettepe’de yaptım. Ülkü Çevik Şavk Hoca’ya selamlar.
gerçekten çok açıklayıcı olmuş
sınavıma buradan çalışıyorum
Sahiden çok güzel olmuş emeğinize sağlık. Paylaştığınız için teşekkürler. İyi çalışmalar
Değerli arkadaşlarım, okuyucularım;
Birbirinden güzel yorumlarınız için hepinize teşekkür ediyorum tekrar. Şemanın büyük şeklini isteyenlere, gönderimleri gerçekleştirdim.
Esen kalınız…
S.a isa bey kardeşim nacizane bende zat-ı alileriyle aynı mesleği paylaşmaktan gurur duyuyorum. sizin gibi böyle değerli arkadaşların Türkolojiye net aleminde yeni bir soluk katması ve güncel bilgileri bizlerle paylaşması biz gurbetçilere mutluluk vermektedir. Bizler Priştina üniversitesi Filoloji fakültesi Türkoloji Bölümü olarak yakından takip etmekteyiz.yayımlamış olduğunuz şema enfes olmuş lakin bu şemayı ve çağatayca ve kıpçakça ile igili makaleler varsa elinizde mailime gönderirseniz çok elzem olacak çünkü buradaki öğrenci kardeşleriniz kaynak sıkıntısı çektiği için biraz bu konularda yardımcı olmanızı diliyoruz.
saygılarımla
Kosova/ Priştina
hocam ben türk dili ve edebiyatı 2.sınıf öğrencisiyim ve bu siteyi bulduğum için çok sevinçliyim,teşekkür ediyorum.
Hocam, ilk önce böyle bir sanal ağ hazırladığınız için teşekkür ederim. Yukarıda verdiğiniz tabloyu çıktıya uygun bir şekilde bana gönderebilir misinz? Görüşmek dileğiyle.
Çok teşekkür ediyorum. Ödevime katkısı çok büyük.
Duygu Hanım,
Öncelikle görüşleriniz için teşekkür ederim. Yardım almak istediğiniz konuyla ilgili olarak İnternet ortamında tam ve doğru bir kaynak yok maalesef; fakat Ahmet Bican Ercilasun Hocamızın “Türk Dili Tarihi” adlı eserini edinip ihtiyacınız olan bilgileri bu kitaptan edinebilirsiniz.